Link copied!
Sign in / Sign up
12
Shares

बाळंतपणानंतर स्त्रीला नैराश्य का येते ?

१) स्त्री बाळंत झाल्यानंतर लगेचच्या काळात ऑक्सिटोसिन नावाचे हार्मोन स्त्रवते आणि त्यामुळे गर्भाशय आकुंचन पावते तसेच वार पडण्यास देखील मदत होते. जेव्हा बाळ स्तनपान करू लागते तेव्हा स्तनाग्रे उत्तेजित होऊन अजून ऑक्सिटोसिन स्त्रवते ज्यामुळे गर्भाशय आकुंचन पावून अगदी द्राक्षाच्या आकाराएवढे होते. पुढील दहा दिवसाच्या काळात, ऑक्सिटोसिन स्त्रवत राहते आणि त्यामुळे गर्भाशय परत गर्भधारणेअगोदरच्या आकाराएवढे होते. जेव्हा स्त्री स्तनपान देते ऑक्सिटोसिनची पातळी उंचावत राहते आणि ती स्तनपानाच्या वेळा जशा जास्त होत राहतील त्याप्रमाणात एवढेच नव्हे तर तासातासाला वाढत राहाते. जास्तीचे ऑक्सिटोसिन योनीमार्गाचा वरचा भाग आकुंचन पावण्यास मदत करते तसेच योनीमार्गाचा लवचीकता पूर्ववत आणण्यास मदत करते याच क्रियेला ज्या स्त्रीया आपल्या बाळाला स्तनपान करीत नाहीत त्यांना खूप वेळ लागतो.

२) प्रोलॅक्टीन नावाच्या हार्मोनने स्तनपान क्रिया संवेदित होते. हे प्रोलॅक्टीन इस्ट्रोजन या नावाने स्त्रवते आणि स्त्री बाळंत झाल्यावर प्रोजेस्टेरॉनची पातळी खाली जाते. मुलाचे स्तन शोषण्याच्या क्रियेमुळे उत्तेजना मिळून मातेचे दूध वाढते, मुल जितके जास्त चोखेल त्याप्रमाणात मातेचे दूध जास्त स्त्रवते फक्त तिला त्या काळात जास्तीत जास्त विश्रांती, अन्न आणि पाणी मिळावयास हवे. दूध असण्याची क्रिया ही ऑक्सिटोसिनच्या स्त्रवण्यामुळे होतो आणि ती स्तनाग्रांना मिळणार्‍या उत्तेजनाच्या प्रमाणात असते.

३) दूध सुटण्याच्या क्रियेवेळी मातेचा प्रतिसाद सर्वसाधारणपणे अत्यंत समाधानी असतो. थोडीशी गुदगुल्या झाल्याची भावना स्तनांना जाणवते आणि जसे ते दुधामुळे भरून जाऊन घट्‍ट होतात तशी ते मोकळे करण्याची संवेदना होते. या संवेदनेची मातेच्या तिव्र इच्छेशी तुलना करता येते. त्यावेळी तिला जोडीदाराची अतीव आवश्यकता भासते, जेव्हा मातेला दूध सुटते तेव्हा तिला आपल्या मुलाची अत्यंत गरज भासते. कधी कधी लैंगिक तृप्ती बरोबरी स्तनपानाबरोबर करतात ते उगीच नाही. कारण त्यावेळी होणारी गर्भाशय आणि योनीमार्गाची आकुंचने यामुळे लैंगिक तृप्तीची पूर्तता होते. स्तनपान हे आई आणि मूल यांना जोडणारी संवेदनाच नाही पण त्याची तुलनाच लैंगिक तृप्तीशी कारण आईसाठी ती एक उत्तेजनाच.

४) काही संशोधनाच्या मते स्तनपानच्या काळात एखाद्या स्त्रीमद्ये जे भावंनाचे बदल जाणंवतात त्यांची तुलना शारीरीक संबंध आणि मिळणारी त्रुप्ति यांचाशी करता येते. उलट दुसरी कडे ज्या स्त्रींया आपल्या मुलांना बाटलीने दुध पाजंतात त्यांच्यात करणा-यास्त्रीयांपेक्षा जास्त प्रमाणावर वैराग्य,ताण, अस्नुकता, कमीपणाची भावना आणि दोषीपणाची भावना आणि आढळुन येतात.

५) काही संशोधकाच्या आधारे ज्या स्त्रीया मुलांना पाजतात त्यांचामद्ये अँडीनेलीनचा स्त्राव कमी असतो. आणि त्या अनुषंगाने एखाद्या दुखापतीला पत्य्तुतरादाखल मज्जासंस्थेची प्रतीक्रीया उमटते. स्तनपानामुळे जे अँक्टीटोसीन स्त्रवते ते त्या स्त्रीला ताणापासुन मुक्त्त होण्यासाठी शारीरीक अतीरीक्त मदत होते तसेच या काळात घडणाऱ्या शारीरीक अतीरीक्त मदत होते तसेच या काळात घडणाऱ्या शारीरीक बदलांपासुन उ.दा. झोप कमी होणे, हार्मोन्स च्या बदंलामुळे भावनामद्ये होणारे बदल आणि शारीरीक तडजोड अशा प्रकारच्या बदलापासुन बचाव करते

६) बांळतपणानंतरच्या तडजोडीमद्ये अनेक बदल स्वीकारावे लागतात. जसे स्व:नपानासाठी आणि कंबर रचना पुर्ववत करणे हे सर्व सुरळीतपणे होत नाही. ही एक बदलांची प्रकीया अहे,हार्मान्स स्त्रवणे आणि नंतर पुर्ववत होणे हे पण घडत असते. या काळात स्त्रीमद्ये बदल घडत रहातात. रात्री घाम येणे, थंडी वाजणे तसेच बदलते मुड हे सर्व पुर्ण कुंटुबाला मान्य करावे लागतात कारण या काळात स्त्रीमद्ये शारीरीक बद्लांबरोबर भावनीक बदलही होतात.

 साभार - डॉ - श्याम अष्टेकर 

Click here for the best in baby advice
What do you think?
0%
Wow!
0%
Like
0%
Not bad
0%
What?
scroll up icon